Czym jest Europejski Akt o Dostępności i dlaczego ma znaczenie dla twórców stron?
Europejski Akt o Dostępności (EAA) to potoczna nazwa dyrektywy (UE) 2019/882, czyli aktu, który państwa Unii przenoszą do własnego prawa, a nie rozporządzenia stosowanego wprost. W Polsce wdraża ją ustawa z 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz.U. 2024 poz. 731). Dla projektantów i programistów akt ma znaczenie, bo obejmuje handel elektroniczny, opisany w art. 5 pkt 32 jako świadczony na odległość "przez strony internetowe i urządzenia mobilne".
Polska ustawa obowiązuje od 28 czerwca 2025 r. (art. 88), tego samego dnia, od którego dyrektywa w art. 31 ust. 2 nakazuje stosować krajowe przepisy. Art. 1 polskiego aktu określa wymagania dostępności produktów i usług, obowiązki podmiotów gospodarczych oraz zasady nadzoru rynku. Zakres dostępności cyfrowej zależy od rodzaju oferty, więc sprzedawca online sprawdza, czy jego działalność mieści się w katalogu z art. 3.
Kogo obowiązuje EAA przy stronach www?
EAA dotyczy firm, które oferują konsumentom świadczenia wymienione w ustawie, a przy stronach www przede wszystkim sklepów internetowych. Zakres odpowiedzialności wynika z rodzaju działalności i z wielkości przedsiębiorstwa.
Podmioty objęte regulacją
Art. 3 ust. 2 ustawy wymienia świadczenia na rzecz konsumentów, do których stosuje się przepisy. Na stronach i w aplikacjach wymogi EAA dotyczą m.in.:
- operatorów sklepów internetowych (handel elektroniczny, pkt 6),
- instytucji finansowych (bankowość detaliczna, pkt 4),
- przewoźników pasażerskich (np. bilety online, pkt 3),
- wydawców e-booków (rozpowszechnianie książek elektronicznych, pkt 5),
- firm telekomunikacyjnych (pkt 1).
Zgodnie z art. 4 pkt 1 przepisów ustawy nie stosuje się do "usług oferowanych lub świadczonych przez mikroprzedsiębiorców". Dyrektywa w art. 3 pkt 23 definiuje takie przedsiębiorstwo jako zatrudniające "mniej niż 10 osób z rocznym obrotem nieprzekraczającym 2 mln EUR", a alternatywnie z bilansem w tej samej wysokości. Ustawa w art. 6 pkt 9 przewiduje ponadto wytyczne ułatwiające mikroprzedsiębiorcom zapewnianie dostępności.
Jak tworzyć stronę zgodną z EAA?
Projekt dostosowany do EAA powinien mieć cztery cechy z art. 12 ust. 2 pkt 3: jednolitość stron internetowych i aplikacji mobilnych "przez zapewnienie ich postrzegalności, funkcjonalności, zrozumiałości i kompatybilności". Art. 20 ust. 1 przewiduje domniemanie spełnienia wymagań, jeżeli produkt albo usługa są zgodne z normami zharmonizowanymi lub specyfikacjami technicznymi. W praktyce projektowej punktem odniesienia jest standard WCAG 2.1 organizacji W3C, a jego wartości opisujemy niżej. Prace obejmują zarówno programistów, jak i redaktorów treści.
Struktura i semantyka kodu
Kod HTML powinien odzwierciedlać logiczny układ dokumentu: poprawne nagłówki, znaczniki list i sekcji ułatwiają korzystanie ze strony osobom z czytnikami ekranu. Unikaj stylizacji z pomocą pustych elementów div i nieczytelnych nazw klas. Każdy znacznik powinien mieć jasno określoną rolę i miejsce w hierarchii, co pomaga osobom z niepełnosprawnościami i ułatwia wyszukiwarkom odczytanie treści.
Kontrast i kolorystyka elementów wizualnych
Kryterium 1.4.3 WCAG 2.1 wymaga, by stosunek jasności tekstu do tła wynosił co najmniej 4,5:1, a przy dużych literach 3:1. Komponenty interfejsu, np. przyciski i pola wyboru, mają według punktu 1.4.11 osiągać minimum 3:1 względem sąsiednich kolorów. Nie polegaj wyłącznie na barwie jako nośniku informacji, bo zasada 1.4.1 tego nie dopuszcza: błąd w formularzu oznacz również słowem albo ikoną.
Nawigacja i dostęp z poziomu klawiatury
Wszystkie funkcje strony muszą działać bez myszy, co wynika z kryterium 2.1.1 WCAG 2.1 i dotyczy m.in. menu, pól wyboru oraz przycisków. Punkt 2.4.7 wymaga widocznego wskaźnika fokusu, czyli obramowania aktywnego elementu, dzięki któremu użytkownik wie, gdzie jest kursor. Przejścia między sekcjami powinny być logiczne i przewidywalne.
Alternatywy dla treści multimedialnych
Każda grafika (np. zdjęcie, ikona) powinna mieć atrybut alt z opisem jej funkcji lub zawartości, zgodnie z kryterium 1.1.1. Nagrania wideo potrzebują napisów (punkt 1.2.2), a materiały dźwiękowe transkrypcji. Pola formularzy oznacza się etykietami (label) programowo powiązanymi z polami, żeby technologie asystujące poprawnie je odczytały.
Jakie wyzwania techniczne i praktyczne pojawiają się podczas wdrożenia?
Największą trudnością jest to, że dostępność nie kończy się na jednorazowej poprawce, tylko obejmuje analizę, projektowanie, kodowanie i testy. Każda nowa funkcja to kolejna weryfikacja. Według art. 32 ust. 1 usługodawca "przeprowadza ocenę zgodności" swojej oferty z wymaganiami dostępności.
Najczęstsze trudności napotykane podczas audytów
- Brak kompetencji zespołu wdrożeniowego w zakresie standardów WCAG.
- Złożone, nieudokumentowane systemy CMS, w których zmiana wymaga ingerencji w kod źródłowy.
- Trudna aktualizacja treści już opublikowanych w nieprzystępnej formie (np. stare PDF-y bez warstwy tekstowej).
- Ograniczenia platform zewnętrznych, np. wbudowane komponenty e-commerce z zamkniętym kodem.
W praktyce często łączy się natywne funkcje systemu z dodatkowymi wtyczkami albo skryptami poprawiającymi zgodność z wymaganiami.
Jak sprawdzić dostępność strony przy użyciu narzędzi automatycznych?
Szybki przegląd zrobisz programami audytującymi, które wskazują m.in. brakujące opisy alternatywne, zbyt słaby kontrast i pola bez etykiet:
- Lighthouse (wbudowane w Chrome DevTools),
- WAVE (WebAIM),
- axe DevTools,
- Siteimprove Accessibility Checker.
Dobrą praktyką jest też test z udziałem użytkowników, w tym osób z niepełnosprawnościami. Narzędzia automatyczne wychwytują tylko część barier, a nielogiczna kolejność tabulacji czy niejasne komunikaty wychodzą zwykle dopiero przy sprawdzeniu ręcznym, np. przy przejściu 4 kroków zamówienia (koszyk, dane, dostawa, płatność) samą klawiaturą.
Jakie korzyści daje wdrożenie zasad dostępności cyfrowej?
Poza zgodnością z przepisami dostępność ułatwia obsługę strony każdemu odwiedzającemu, co przekłada się m.in. na:
- większą użyteczność dla wszystkich odbiorców (np. starszych osób korzystających z lupy ekranowej),
- lepszą widoczność w Google (np. obrazy z opisem w atrybucie alt mogą trafiać do Grafiki Google),
- mniej porzuceń wynikających z trudnej nawigacji,
- wyższe konwersje (np. w e-commerce, gdzie prostszy formularz ułatwia dokończenie zamówienia),
- pozytywny wizerunek firmy dbającej o ludzi z niepełnosprawnościami i odpowiedzialność społeczną.
Strony spełniające zasady inkluzywnego UX obsługują szerszą grupę odbiorców bez tworzenia odrębnych wersji, np. z jedną ścieżką zakupu zamiast 2 równoległych: dla kupującego z czytnikiem ekranu i dla klienta z myszką.
Co grozi za brak dostosowania strony do EAA?
Za uchybienia ustawa przewiduje karę pieniężną: art. 73 ust. 1 pkt 2 lit. a obejmuje nią usługodawcę, który "nie zapewnia spełniania wymagań dostępności" swoich świadczeń. Górna granica to kwota "do dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający". Ustawa dodaje zastrzeżenie: "jednak nie większej niż 10 % obrotu", liczonego za rok przed nałożeniem kary. Według art. 73 ust. 3 kary nakłada w drodze decyzji Prezes Zarządu PFRON albo organ nadzoru rynku. Przy handlu elektronicznym tę funkcję pełni, zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 2, "minister właściwy do spraw informatyzacji".
Przepisy zawierają też inne obowiązki i terminy:
- konsument ma prawo złożyć do podmiotu gospodarczego "skargi na niezapewnianie spełniania wymagań dostępności" (art. 35 ust. 1),
- regulamin albo inny "równoważny dokument" musi zawierać informacje, w jaki sposób oferta odpowiada wymogom (art. 32 ust. 2 pkt 1),
- umowy zawarte przed wejściem ustawy w życie mogą obowiązywać "nie dłużej niż do dnia 28 czerwca 2030 r." (art. 85 ust. 1).
Plan działania dla właścicieli stron internetowych
Pracę dzielisz na 4 kroki: przegląd, kolejność poprawek, konsultację ze specjalistą i stałą kontrolę nowych treści.
Przeprowadzenie audytu obecnej strony
Zbadaj, w jakim stopniu strona spełnia kryteria WCAG 2.1 na poziomie AA. Zacznij od narzędzi automatycznych, a wyniki uzupełnij oceną ekspercką, która wykryje bariery niewidoczne dla skryptów.
Priorytetyzacja wykrytych błędów pod kątem wpływu na użytkowników
Najpierw popraw usterki, które blokują korzystanie ze strony, np. przycisk "Kup teraz" niedostępny z klawiatury, brakujące opisy alternatywne czy zbyt słaby kontrast elementów interaktywnych. Drobne niezgodności w treściach pomocniczych mogą poczekać na kolejny etap.
Konsultacja ze specjalistą ds. dostępności cyfrowej
Analizę i wdrożenie zleć osobom znającym dostępność od strony technicznej i prawnej. Zewnętrzni audytorzy mogą też poprowadzić szkolenie.
Stałe monitorowanie i edukacja zespołu redakcyjnego
Treści dodawane na bieżąco (np. nowe wpisy, grafiki) również muszą być dostępne. Przeszkol redakcję z opisów alternatywnych, formatowania nagłówków i poprawnego linkowania. Przed publikacją każdego materiału wprowadź krótką listę sprawdzającą, np. 5 pytań: alt, śródtytuły, kontrast, napisy i etykiety pól.
