Open source to model licencjonowania oprogramowania, w którym kod źródłowy jest publicznie dostępny i może być modyfikowany oraz udostępniany przez użytkowników. Według Open Source Initiative (OSI), organizacji prowadzącej definicję tego pojęcia, sam wgląd w kod nie wystarcza: umowa musi spełnić 10 warunków, m.in. pozwolić na swobodną dystrybucję i na tworzenie wersji pochodnych.
Jak działa oprogramowanie open source?
Program open source działa na podstawie licencji, która z góry daje każdemu prawo do używania, czytania, zmieniania i rozpowszechniania kodu. Definicja OSI w wersji 1.9 zabrania żądania tantiem (royalty) za dalszą sprzedaż i nie pozwala dyskryminować osób, grup ani dziedzin zastosowania. Główne zasady wyglądają tak:
- Dostępność kodu: każdy użytkownik może przeglądać, edytować i udostępniać kod źródłowy.
- Brak opłat licencyjnych: definicja wyklucza tantiemy, więc kod wolno używać prywatnie i komercyjnie bez zakupu uprawnień (płatne mogą być usługi, np. wdrożenie albo wsparcie).
- Wspólna praca społeczności: programiści z całego świata mogą współtworzyć i rozwijać oprogramowanie.
- Transparentność i bezpieczeństwo: jawny kod pozwala wykrywać i usuwać luki w zabezpieczeniach.
Popularne przykłady oprogramowania open source
Najbardziej znanym przykładem dla właściciela firmy jest WordPress: według W3Techs w październiku 2026 roku działa na nim 39,6% wszystkich stron internetowych i 58,3% tych, których system zarządzania treścią udało się rozpoznać. Wiele innych popularnych narzędzi też bazuje na otwartym kodzie:
- Linux: system operacyjny używany na serwerach i komputerach, jego jądro jest udostępniane na licencji GPL w wersji 2.
- WordPress: najpopularniejszy CMS, wydawany na licencji GPLv2 lub nowszej.
- Mozilla Firefox: przeglądarka internetowa rozwijana przez społeczność.
- LibreOffice: darmowy pakiet biurowy, alternatywa dla Microsoft Office.
- GIMP: edytor grafiki rastrowej.
- MySQL: oprogramowanie do zarządzania bazami danych.
Dlaczego open source jest ważne?
Open source obniża wydatki i ryzyko, bo licencja nic nie kosztuje, a Ty nie zależysz od jednego producenta. Firma z WordPressem płaci za hosting, szablon, wdrożenie i opiekę, ale nie za sam system, nawet gdy utrzymuje np. 5 instalacji na osobnych domenach, a gdy zmieni wykonawcę, kolejny programista przejmie ten sam kod. Na WordPressie opiera się też tworzenie stron w Bizzit. Korzyści dla użytkowników i firm:
- Niższe koszty: brak opłat za używanie zmniejsza budżet na programy.
- Elastyczność: możliwość dostosowania kodu do indywidualnych potrzeb.
- Bezpieczeństwo: społeczność na bieżąco sprawdza i poprawia potencjalne luki w systemach.
- Brak zależności od jednego dostawcy: użytkownicy nie są ograniczeni decyzjami właściciela kodu, np. podwyżką cen albo końcem wsparcia dla programu.
Licencje open source
Licencje open source dzielą się na dwie grupy: "copyleft", które każą zachować otwartość zmienionego kodu (np. GPL), i liberalne, które pozwalają włączyć kod do zamkniętego produktu (np. MIT, Apache, BSD). Wszystkie cztery opisane niżej OSI wpisała na swoją listę zatwierdzonych. Najpopularniejsze z nich:
- GPL (General Public License): kod może być modyfikowany i udostępniany, ale zmieniony program musi pozostać otwarty. Druga edycja GPL pochodzi z 1991 roku, trzecia z 29 czerwca 2007 roku.
- MIT: bardzo liberalna licencja, która pozwala na dowolne wykorzystanie kodu, także w produktach komercyjnych, pod jednym warunkiem: nota copyright i treść zezwolenia muszą trafić do wszystkich kopii.
- Apache 2.0: tekst ze stycznia 2004 roku pozwala modyfikować kod, wymaga zachowania informacji o prawach do kodu i oznaczenia zmienionych plików, a do tego daje użytkownikom licencję patentową.
- BSD: podobna do MIT, ale z dodatkowymi warunkami dotyczącymi oznaczeń praw autorskich; wariant z 3 klauzulami zabrania używania nazwiska twórcy do promowania produktów opartych na tym kodzie bez jego pisemnej zgody.
Jak można wspierać projekty open source?
Projekty open source wspierasz pracą albo pieniędzmi, a do pomocy nie trzeba umieć programować. Pierwszym krokiem bywa opisanie błędu, np. w zakładce Issues na GitHubie, razem z instrukcją, jak go odtworzyć. Każdy może dołączyć do społeczności przez:
- Programowanie: zgłaszanie poprawek, dodawanie nowych funkcji.
- Testowanie: wyszukiwanie błędów i zgłaszanie problemów.
- Tłumaczenia: dostosowywanie oprogramowania do różnych języków, np. polskiej wersji interfejsu WordPressa.
- Wsparcie finansowe: darowizny dla twórców.
- Promowanie: dzielenie się wiedzą na temat open source.
